Yapay zeka, son yıllarda kolayca erişilebilir halde hayatımıza çokça dahil olsa da aslında hepimiz bu fikre; izlediğimiz filmlerden ve okuduğumuz kitaplardan aşinayız. Bilim kurgu, bu konuyu soyut bir fikirden somut bir karakter haline getiren asıl mecraydı. Hatta bugünlerde sıkça tartıştığımız birçok etik ve hukuki sorun (Yapay zeka bilinç kazanırsa ne olur? gibi) on yıllar önce birçok eserde çokça soruldu.

Teknolojik gelişmeler, sinemanın doğuşundan varoluşuna onun sadece bir aracı değil, en temel yapı taşı oldu. Her bir gelişme ile sinemacıların hayal edebileceklerinin sınırı değişti ve gelişti. Geçmişten günümüze ulaşan bu süreç, son yıllarda sinema sektöründe yapay zekanın kullanımı ile çeşitli tartışmaları beraberinde getirdi: Sinema sektörü yapay zekaya teslim mi oluyor?

Yapay zekanın elbette ki sektör üzerinde; filmin yaratım sürecinden dağıtım aşaması ve sonrasına kadar çeşitli faydaları var. 2024 yılında festivalimizde gerçekleştirilen “Sinemada Yapay Zeka” panelinde paylaşılan verilere göre; sektörde yapay zeka odaklı veri analizi, kârın yüzde 20’ye kadar artmasına yardımcı oluyor. Yine aynı panelde aktarılan 2020 tarihli bir araştırmaya göre de yapay zeka destekli chatbotlar, müşteri etkileşimi ve bilet satışlarını yüzde 25 oranında artırdı. Elbette sektöre daha çok, farklı türlerde faydaları bulunuyor; fakat birçoğunun konusunun üretenin değil, patronların kârı olması dikkatimi çekiyor. Zira birçok alanda sözü geçen “tasarrufun”, o alanda çalışanların görevlerini yapay zekaya bırakması ile iş gücünü azaltarak sektördeki istihdamı doğrudan etkileyeceği öngörülüyor.

Sektör çalışanının işinin elinden alınmasının yanı sıra, filmin arkasındaki sanatsal emeğin göz ardı edilerek o boşluğu yapay zekanın doldurması sonucu ortaya konan şeyin ne kadar “sanat” olduğu tartışılıyor. Örneğin; yapay zeka ile saniyeler içinde ısmarlama yazılmış bir senaryonun, bir senaristin elinden çıkan bir senaryo kadar değer görme ihtimalini adil ve etik bulmuyorum.

Diğer yandan, sektöre yararları ve zararlarını tartışırken çokça önemli bir detayı es geçiyoruz: Yapay zekanın ekolojik gaspı

Yapay zeka, çevresel sorunları çözmek için karbon emisyonunu optimize etmek gibi çeşitli fırsatlar sunsa da mevcut üretim ve işletme modeliyle ekolojik gaspın bizzat faili konumunda. Yapay zekanın hem soğutma hem de kullandığı büyük miktardaki elektrik için suya ihtiyacı var. Verilere göre 2025 yılında yaklaşık 765 milyar litre su tüketti. Üstelik kullandığı suyun büyük çoğunluğunu tatlı sular, yani içme sularımız oluşturuyor. SourceMaterial ve The Guardian tarafından yapılan bir araştırma; Amazon, Microsoft ve Google gibi büyük şirketlerin dünyanın en kurak bölgelerinde büyük miktarda su kullanan veri merkezleri işlettiğini ve çok daha fazlasını inşa ettiğini ortaya çıkardı. Ayrıca BBC’nin aktardığı bilgilere göre de geçtiğimiz yıl Şili’deki çevreci gruplar, çok fazla su kullanılacağı endişesiyle Google’ın yeni veri merkezi kurma planlarına karşı çıkmıştı.

Bir diğer önemli ve belki de birçoğumuzun haberinin dahi olmadığı nokta: Veri işçilerinin sömürülmesi

​Veri işçileri, yapay zekanın öğrenmesine yardımcı oluyor; fakat verdikleri emek sonucu fiziksel ve mental olarak sağlıkları zarar görürken düşük ücretler ile sömürülüyorlar. Time’ın 2023 tarihli bir haberine göre, ChatGPT’nin arkasındaki şirket OpenAI; yapay zekanın kullanımını daha güvenli hale getirmek için on binlerce satır metni filtrelemek üzere Kenyalı işçilere saatte 2 dolardan daha az ödeme yaptı!

Daha birçok alanla doğrudan veya dolaylı olarak etkileşim içinde olan yapay zekanın gelişimini endişe ile takip ediyorum. Gelecekte de faydaları ve zararları ile daha uzun süre tartışılacak gibi görünüyor.

Kaynaklar:

Ayrıca bkz.